Büyük olaylar olacak! İran bunu yaşadı!

İran Futbol Federasyonu Başkanı Mehdi Taj ve beraberindeki heyetin, geçerli vizelerine rağmen Kanada'da havalimanından geri çevrilmesi, 2026 Dünya Kupası öncesi spor ile siyasetin kesiştiği kritik gerilimi yeniden gündeme taşıdı. Vancouver'daki FIFA Kongresi'ne katılamayan İran delegasyonu üzerinden patlak veren kriz, yalnızca diplomatik bir sorun olarak değil, turnuva sürecinde yaşanabilecek daha büyük belirsizliklerin de habercisi olarak değerlendiriliyor.

NE OLDU?

Salı gecesi Toronto Pearson Havalimanı. İran Futbol Federasyonu Başkanı Mehdi Taj, Genel Sekreter Hedayat Mombeni ve Genel Sekreter Yardımcısı Hamed Momeni geçerli vizelerle Kanada'ya girmeye çalıştı. Amaçları Vancouver'daki FIFA Kongresi'ne katılmaktı — 211 milli federasyonun Dünya Kupası öncesi bir araya geldiği yıllık toplantı.

Ancak Kanadalı göçmenlik yetkilileri heyeti havalimanında durdurdu. CBC News'in 30 Nisan'da haberleştirdiğine göre İran Futbol Federasyonu resmi açıklamasında şunlar söylendi: "Mehdi Taj, Hedayat Mombeni ve Hamed Momeni, FIFA Kongresi'ne katılmak amacıyla resmi vizelerle Toronto'ya geldi. Ancak havalimanındaki göçmenlik yetkililerinin kabul edilemez davranışı ve İran silahlı kuvvetlerinin en saygın kurumlarından birine yapılan hakaret nedeniyle ilk uygun uçuşla Türkiye'ye döndüler."

İran Futbol Federasyonu'nun dile getirdiği "en saygın kurum" ifadesi İran Devrim Muhafızları'nı (IRGC) kastediyor. Kanada, 2024 yılında IRGC'yi terör örgütü olarak ilan etmişti.

MEHDİ TAJ KİM?

CBC News ve Reuters'ın aktardığına göre Mehdi Taj eski bir Devrim Muhafızları komutanı. Kanada'nın IRGC'yi terör örgütü olarak tanımasının ardından Taj normalde Kanada'ya giremez konumda. Ancak Raoul Wallenberg İnsan Hakları Merkezi'nin açıklamasına göre Kanada hükümeti Taj'a bu kez FIFA etkinliği gerekçesiyle özel izin vermişti.

Sonradan bu iznin iptal edildiği ortaya çıktı. Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand Çarşamba günü gazetecilerin sorularını yanıtlarken durumu şöyle özetledi: "Bu iznin iptal edildiği anlaşılıyor. Kasıtsız bir durum, ancak konuyu göçmenlik bakanına bırakıyorum."

Kanada Kamu Güvenliği Bakanı Gary Anandasangaree ise mahremiyete ilişkin yasal düzenlemeler gerekçesiyle bireysel vakalar hakkında yorum yapamayacağını söyledi ve şu cümleyi ekledi: "Ancak IRGC üyelerinin Kanada'ya hoş gelmedikleri açıktır."

"KANADA'DA BU OLUYORSA, ABD'DE NE OLACAK?"

Bu olay yalnızca bir vize meselesi değil. Al Jazeera'nın aktardığına göre AFC Kongresi'ne katılan bir delege — kimliğinin açıklanmaması kaydıyla Reuters'a konuştu: "Kolay olması gereken Kanada'da bu yaşanıyorsa, Dünya Kupası'nın asıl oynanacağı ABD'de ne olacak?"

Bu soru turnuvanın en kritik gerilim noktasını özetliyor. İran'ın tüm grup maçları ABD'de oynanacak: Los Angeles'ta iki, Seattle'da bir. Oyuncular, teknik ekip ve yetkililer her maç için ABD topraklarına girmek zorunda kalacak.

Filistin Futbol Federasyonu Başkanı Jibril Rajoub da Vancouver'da Reuters'a konuştu: "Vize konusunda kimse ne olacağını bilmiyor. Spor ile siyaset arasına bir duvar örmek, turnuvayı organize eden üç ülke dahil herkes için faydalı. Dünyaya en azından birleşik bir görüntü sunalım."

INFANTİNO: "İRAN KESİNLİKLE KATILACAK"

FIFA Kongresi İran delegasyonu olmadan açıldı. Kürsüye çıkan FIFA Başkanı Gianni Infantino ise mesajını net verdi. Al Jazeera'nın aktardığına göre Infantino şunları söyledi: "Açıkça belirteyim: İran elbette 2026 FIFA Dünya Kupası'nda yer alacak. Ve elbette İran ABD'de oynayacak. Bunun nedeni çok basit: Birleşmek zorundayız. Bu benim sorumluluğum, bizim sorumluluğumuz."

Infantino aynı zamanda İran delegasyonuyla FIFA genel merkezinde bizzat görüşme yapacağını da duyurdu. Reuters ise FIFA'nın Toronto havalimanında arabulucu görevlendirdiğini, ancak bu girişimin sonuç vermediğini aktardı.

RUBIO'NUN ŞARTI HALA GÜNDEMDE

Olayın arka planında ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun geçen hafta yaptığı açıklama da yer alıyor. Rubio, İranlı oyuncuların Dünya Kupası'na katılabileceğini söylemişti — ancak önemli bir şart koymuştu: "IRGC bağlantılı kişileri yanlarında getiremezler."

Bu şart yalnızca oyuncular için değil teknik kadro, yöneticiler ve destek personeli için de geçerli. Mehdi Taj'ın başında bulunduğu bir federasyonun teknik heyetinin Dünya Kupası sürecinde ne ölçüde seyahat edebileceği hâlâ yanıt bekliyor.

BÜYÜYEBİLİR

Al Jazeera'nın analizinde bu olayın önemi şöyle çerçevelendi: "48 takımlı Dünya Kupası, ekiplerin üç ülke arasında sürekli geçiş yapmasını gerektiriyor. Belirli ülkeler için vize kısıtlamaları ya da diplomatik sürtüşmeler bazı milletlerin planlamasını ciddi biçimde aksatabilir."

İran meselesinin futbolseverler dışında diplomatları, siyasetçileri ve insan hakları örgütlerini de bu kadar yakından ilgilendirmesinin sebebi bu.

Olay Kronolojisi

Salı (29 Nisan): İran delegasyonu Toronto Pearson'a indi — geri çevrildi
Salı (29 Nisan): İran, AFC Kongresi'ni (Vancouver) kaçırdı
Çarşamba (30 Nisan): Kanada Dışişleri Bakanı Anand: "Kasıtsız bir durum"
Çarşamba (30 Nisan): Kamu Güvenliği Bakanı: "IRGC üyeleri Kanada'ya hoş gelmiyor"
Perşembe (30 Nisan): FIFA Kongresi İran'sız açıldı
Perşembe (30 Nisan): Infantino: "İran kesinlikle gelecek"
Perşembe (30 Nisan): FIFA İran delegasyonuyla genel merkezde görüşme planlıyor

HEYET ÜYELERİ:
Mehdi Taj — Federasyon Başkanı (eski IRGC komutanı)
Hedayat Mombeni — Genel Sekreter
Hamed Momeni — Genel Sekreter Yardımcısı

İRAN'IN DÜNYA KUPASI GRUP MAÇLARI (hepsi ABD'de):
15 Haziran — Yeni Zelanda (Los Angeles)
21 Haziran — Belçika (Los Angeles)
26 Haziran — Mısır (Seattle)